وجود خلقى حادث در مواد نمىباشد و بايد خوب درك و تعقل نمود كه حامل قوهء شىء ، غير از حامل وجود آن شىء است . و وجود عقلانى حاصل از براى نفس از ناحيهء حركات جوهرى عبارت است از اتحاد نفس با عقل فعال به واسطهء رفع موانع و از بين رفتن حجاب واسطه بين عالم ماده و نشئهء دنيوى و عالم آخرت و نشآت ربوبى . موجود حادث مفاض از غيب وجود ، نيست مگر اتصال نفس به رب النوع خود و اتحاد رقيقت با حقيقت اصلى به واسطهء عروج با رفرف الهى و براق كشف و شهود با نردبان تعقل و معرفت لازم عقل نظرى . و ما بيان كرديم كه اتصال نفوس به عقل فعال ، همان انقلاب نفوس است به عقول فعال و اين ، همان اتحاد نفس با عقل فعال است و يا اتحاد با رب النوع و يا اتحاد با اسم ربانى مدبر مظاهر خلقى كه مقتضى رجوع صورت و مظهر به معنا و يا اسم حاكم بر اين مظهر است . بايد در اين مسأله درست و صحيح تأمل نمود و فهميد كه مواد بدنى و استعداد لازم ابدان حامل امكان وجود نفس مخلوق ، حادثند ، به اين اعتبار كه اين صورت حادث حاصل در اين مواد و متقوم به ماده و وجود آن ، وجودى مادى و متعلق به بدن مىباشد . و اگر همين صورت متقوم به مادهء بدنى ، ماده و منشأ استعداد و تحول صورت ، به صورتى اقوى و اتم گردد به نحوى كه قدرت و قوت صورت و اشتداد آن ، به حركت جوهرى آن را قائم به ذات و غير متقوم به مادهء حامل امكان گرداند و نفس ناقص حاصل در ماده به واسطهء اشتداد وجودى به غايت خود متحول شود و به اصل خود بپيوندد و به علت خود و اصل گردد و از نقص وجودى غنا و بىنيازى حاصل نمايد ، با ملاحظهء اين وجود عقلانى به حامل وجود ، احتياج ندارد . تحقيق تام در اين مسأله مبتنى بر قواعدى است از جمله اصالت وجود و وحدت حقيقت هستى و تحقيق اين اصل كه هر حقيقت خصوصا انسان داراى درجات و نشآتى از وجود است و بين اين مراتب ، انفصال وجودى موجود